2015-05-07 02:38

Нэрт хөгжимийн зохиолч, удирдаач, МУАЖ,Төрийн шагналт Самбын Гончигсумлаа

Нэрт хөгжимийн зохиолч, удирдаач, Монгол Улсын Ардын жүжигчин,Төрийн шагналт Самбын Гончигсумлаа нь 1915онд Баянхонгор аймгийн Өлзийтсүмын нутаг Ихэн хашаатын худаг гэдэг газар төржээ. Хошууны баг сургууль болонЦэцэрлэг мандалын  дунд сургуульд хоер жил суралцаад 1930-1933 онд Улаанбаатар хотын Багшийн сургуульд дэвшин суралцахдаа хөгжимийн бүлгэмд элсэн орж,дуу хөгжимийн  багш О.Дашдэлэгээр үндэсний хөгжим тоглох аргыг заалгажээ.1933-1937онд ЗХУ-ын Эрхүү  хотод мал эмнэлгийн теxникумд сурч байхдаа Орос ардын найрал хөгжимийн дугуйланд явж,улмаар Эрхүүгийн радиогийн  найрал хүгжимд хүгжимчин болсон байна.

С.Гончигсумлаа 1937 оноос Өмнө говь аймгийн Луус суманд малын бага эмч орчуулагч багшаар ажиллаж хөдөлмөрийн гаргаагаа эхэлжээ.1939 онд Нотыг өөрөө сурах бичиг хэмээх хөгжимийн  онолын ном бичсэн нь хөгжим анхлан сурах ном болж,Монгол үндэсний хөгжимийн зэмсэгийн өнгө,цараа,хөгний тогтолцоо,хөгжимдөх арга барилыг тодорхойлжээ.1940 онд шинээр байгуулагдсан Циркийн сургуульд элсэн орж,аккпрдион хөгжимд суралцан циркийн анхны 19 хөгжимчний нэг болоод 1941оны долдугаар сард Улсын циркийн нээлтэд оролцсоны зэрэгцээ Дорноговь,Дорнод,Хэнтий аймгуудаар явж тоглож байжээ.

Тэрбээр 1941 оны Октябрийн баяраар Чамайг үдье уянгын дуу зохион улсын уралдаанд 1байр эзэлж хөгжимийн зохиолч болох замналаа  эхэлсэн ажээ.1942онд Л.Мөрдорж,Ж.Раднаабазар нарын хамт зохиосон Ахан дүүсийн баяр  дуу нь Монголын циркийн айлчлан тоглосон Улаан Үдэд анх дуурссан юм.1943оны намар Хөгжимийн консерваторт явахдаа О.Дашдэлэг багшдаа зориулж Ээждээ хэмээх алдарт дуугаа зохиосон гэдэг.

С.Гончигсумлаа 1943-1950 онд ЗХУ-д П.И.Чайковскийн нэрэмжит Хөгжимийн академид хөгжимийн зохиолч,удирдаач гэсэн хос мэргэжилээр суралцаад Ц.Дамдинсүрэнгийн Бүүвэйн дуу зохиолоор бичсэн симфони найрал хөгжмийн удиртгалаар дипломоо хамгаалжээ.Тэрбээр 1950 оноос Улсын хөгжимт драмын театрт хөгжимийн зохиолч,удирдаач,1958оноос Хөгжим бүжгийн дунд сургуульд уран сайхны удирдаач,1960 оноос Радио телевизийн улсын хороонд хөгжимийн ерөнхий зөвлөх,1957 оноос Хөгжимийн зохиолчдын холбооны товчооны дарга,1964-1983онд уг холбооны даргаар тус тус  ажилаж иржээ.

С.Гончигсумлаа БНМАУ (1951) баримтат кино,Буурал бүсгүй (1953)драмын жүжиг,Манай аялгуу(1956) Сэрэлт (1957) Улаанбаатарт байгаа миний аавд(1961)зэрэг уран сайхны киноны хөгжимийг зохиожээ.

Тэрбээр үүрийн зохиосон бүтээлүүдээр  мэргэжилийн хөгжмийн дэг сургуулийг төлөвшүүлж өгсөн хүн.Үнэн дуурь Ганхуяг Хошуу наадам,Сүнжидмаа,бүжгэн жүжиг,симфонийн төрлөөр таван том симфони симфони удиртгал,найраглал,чуулбар,төгөлдөр хуур найрал хөгжимийн,морин хийл-найрал хөгжимийн концерт,Бодол,Монгол бүжиг,төгөлдөр хуурын аязууд,хийл төгөлдөр хуурын сонатино,романс,төгөлдөр хуурын24 прелюди ,зэрэг 200 гаруй бүтээл туурвисны олонхи нь манай хөгжимийн алтан сан хөмрөгт орсон билээ.

1956 онд Ч.Лодойдамба,Д.Сэнгээ нарын цомнолоор Үнэн дууриа зохиосон нь ардын ярилцаа дуу,үглэн дуу,бадрал дууг хоршил,гурван зэрэг өрнийн дуурийн хөгжимийн гол төрлүүдтэй хослуулан ашигласан нь Монгол дуурьт шинэ алхам болсон.1958 ондбүтээсэн Ганхуяг бүжгэн жүжиг нь манай хөгжимийн театрын хөгжилд онцгой нөлөө үзүүлж,үйл явдлыг өрнөлтэй,оргил тайлалтай нь нэгтгэн үзүүлэх,бүжгийн хэлээр илэрхийлэх үүдийг нээн өгч,хөгжим нүсэр дуурсгалтай,шигүү найрал эгшиг найралжуулгатай бүтээл болсон байна.

С.Гончигсумлаа 1957 онд Монгол ардын 92 дууг түүвэрлэн  Ардын дуунууд нэртэй  ном хэвлүүлсний дара дуучид ,хөгжимчдөд зориулан аяыг нь хэвээр үлдээж,найруулга хийх болжээ.

Тэрбээр нийтийн дууны урлагт утга уянгын уур амьсгал оруулж,вальс хэмнэлийг авчирч (Намын тухай дуу),(Сүхбаатарын морин цэрэг),(Найрамдал),(Энх тайван),зэрэг дуунууд нь аы аялгуу,бүтэц дуурсгалаараа манай хөгжимийн цар хүрээг найрал дууны төрлөөр өргөжүүлж,улс төрийн дуунд том шинэчлэл хийжээ.(Чамайг үдье),(Сүлд модны наадмын дуу),(Хайрын дуу),(Өргөн хангай нутаг),(Ээждээ),(Жаргаах зүрхэн),(Униар татсан уулсын дээгүүр),зэрэг иргэний болон утга уянгын 60 гаруй дууны ая зохиож,дуучид,хөгжимчидийнчадлыг бадраан сонсогчдын гоо зүйн  сэтгэлгээг хөгжүүлэх,хөгжимийн боловсролыг дээшлүүлэхэд  чухал нэмэр хандив болсоор ирсэн байна.

С.Гончигсумлаа 1957 оноос Хөгжимийн зохиолчдын холбоог үүсгэн байгуулалцаж,гучаад жил удирдахдаа хөгжимийн зохиолч хөгжимчидийг бэлтгэх,хөгжимийн урансайхны  бодлогыг хөтлөн явуулж,уг холбоог уран бүтээлчидийн гал; голомт болгосон төдийгүй олон улсын хөгжимийн зөвлөлийн гишүүн байгууллага болгожээ.Холбооны дэргэд хөгжим дуу бичигчдийн дугуйлан байгуулсан төдийгүй ,УБДС-ийн хөгжмийн зохиолчийн ангид, багшилж З.Батсүх,М.Магсаржав,Б.Шарав,X.Билэгжаргал,Г.Пүрэвдорж,Ц.Чинзориг зэрэг авьяаслаг шавь төрүүлжээ.

Түүний хөдөлмөр зүтгэлийг өндрөөр үнэлж 1965 онд Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн цол,1971онд Ардын жүжигчин цол олгосноос гадна,1961онд үлгэрийн сэдэвт (Ганхуяга) бүжгэн жүжиг зохиосон учир Төрийн шагнал хүртээж 1975.1985онд Сүхбаатарын одон,1956онд Алтан гадас одон болон бусад ойн медиалуудаар шагнажээ.Мөн Дэлхийн энх тайвны зөвлөлийн хүндэт медаль,ЗХУ-ын Найрамдалын одон,Болгарын Г.Димитровын медал,1975онд Герман,Болгар улсынХөгжимийн академийн сурвалжлагч гишүүнээр сонгогд  байжээ.1995 онд 80 насны ойгоор нь Улаанбаатар хот дахь Хөгжим бүжгийн коллежийг түүний нэрэмжит болгожээ.

Манай сайт таньд таалагдаж байвал мөн сайтад нийтлэгдсэн
мэдээ мэдээлэлийг түргэн шуурхай уншихыг хүсвэл "LIKE" дарнауу



Шинэ мэдээ
Тоглолтын мэдээ
  • “Сонгодог аялгуу” симфони найрал хөгжмийн тоглолт хэрлэн хөвөөнд эгшиглэнэ“Сонгодог аялгуу” симфони найрал хөгжмийн тоглолт хэрлэн хөвөөнд эгшиглэнэДорнод аймаг 2019 оныг “Аялал жуулчлалыг дэмжих жил” болгон зарласан. Энэ хүрээнд Хэрлэн голын эрэгт "Найрамдал" цэцэрлэгт хүрээлэнд Хөгжимт драмын театрын уран бүтээлчдийн “Сонгодог аялгуу” симфони найрал хөгжмийн бие даасан тоглолтыг энэ жилээс эхлэн, жил бүрийн 08 дугаар сарын 04-ний энэ өдөр тогтмол зохион байгуулахаар болжээ.
  • Наймдугаар сард ямар эвент, шоу болох вэ?Наймдугаар сард ямар эвент, шоу болох вэ?Урин цаг цаашилж, хичээл, сургууль гээд их ажлын цаг дөхөж байна. Зун цагт хүүхэд, залуучуудын чөлөөт цагаа өнгөрөөх сонирхолтой арга хэмжээ, эвентүүд үргэлжилсээр. Бид энэ удаад наймдугаар сард нийслэлд зохион байгуулагдах сонирхолтой эвент, арга хэмжээний талаар мэдээллийг хүргэж байна.
  • “Үдшийн музей” жазз хөгжмөөр “амьсгалав”“Үдшийн музей” жазз хөгжмөөр “амьсгалав”“Үдшийн музейд” 2015 онд “Хөсөгтөн” хамтлаг, 2016 онд Морин хуурын чуулга, 2017 онд “Улаанбаатар” чуулгын уран бүтээлчид зочилж байсан бол энэ жил Монгол Улсын Филармонийн “Баянмонгол” чуулга жазз тоглолтоороо үзэгчдэд бэлэг барилаа. Мөн Чойжин ламын сүм музейн арвин баялаг сан хөмрөг, хосгүй үнэт бүтээлүүдээс цугласан олонд тусгайлан зориулж, музейн “Цам” үзэсгэлэнг сонирхуулсан бол “Монгол төрийн сахиусны өргөө” түүхэн гэрэл зургийн үзэсгэлэнг үзэж мэлмий баясгахын зэрэгцээ музейн өвөрмөц тансаг орчинд тухлан жазз хөгжмийн гайхамшигт тоглолтыг тогложээ.
  • “Naadam night” шоу зохион байгуулна“Naadam night” шоу зохион байгуулнаБаяр наадмын үеэр жуулчдад зориулан зохион байгуулж буй “Naadam night” шоу долоодугаар сарын 11-ний орой 21:00 цагт Үндэсний соёл амралтын хүрээлэнд болно. Наадмын нээлтийн соёл урлагийн хөтөлбөрийг орой нь жуулчдад зориулан орчуулгатай хүргэх “Naadam night” шоу арга хэмжээг зохион байгуулах бэлтгэл ажил хангагдаж хөтөлбөр бэлэн болсон байна гэж
  • Хятан-Их Ляо улсын үеийн шилдэг үзмэрийн үзэсгэлэн нээгдлээХятан-Их Ляо улсын үеийн шилдэг үзмэрийн үзэсгэлэн нээгдлээМонгол Улс, БНХАУ-ын хооронд дипломат харилцаа тогтоосны 70 жилийн ойг хоёр улс 2019 онд ёслол төгөлдөр тэмдэглэж байна. Ойн хүрээнд хоёр улсын соёлын солилцоог хөгжүүлэх зорилгоор зохион байгуулж буй нэгэн томоохон ажил нь БНХАУ-ын Өвөр Монголын музей, Монголын Үндэсний музейтэй хамтран "Хятан-Их Ляо улс: БНХАУ-ын ӨВӨР МОНГОЛЫН ХЯТАНЫ ШИЛДЭГ ҮЗМЭР" үзэсгэлэн юм.