2012-04-11 07:14

Туульч А.Доржпалам

Баруун аймгийг vндэстэн ястны єлгий гэдэг. Энэ єлгийд ардын авьяастнууд олон ч цагийн эрхээр цєєрсєєр буй. Тэдний нэг Ховд аймгийн Дуут сумын иргэн, магтаалч, туульч А.Доржпаламтай уулзлаа.

-Та хэдий vеэс тууль хайлах болов? 
-Манай аав Тєрийн соёрхолт, туульч Авирмэд гэж хvн байсан. 1981 оноос аавыгаа дагаж тууль хайлах гэж оролдож явсаар ганц, хоёр тууль сурч vлдсэн.

-Хэдтэй байсан бэ? 
-1981 онд 22-той байсан. Цэргээс халагдаж ирээд сонирхож эхэлсэн. Оюутан залуусын XIII наадамд оролцож байсан.
-Хvvхэд байхдаа сонсч л байсан биз дээ? 
-Алдаг оног сонсдог л байсан. Сургууль соёл гээд аавын хажууд нэг их байсангvй. Тийм учраас нэлээд хожуу сурсан. Сонирхох нь сонирхож байсан. Би сонсмоор байна, хэлмээр байна гэж хэлэх зvрх зориг байгаагvй юм шиг байна лээ.
-Хэчнээн тууль хайлж байна? 
-Би одоо “Наранхvv хаан”, “Талын хар бодон”, “Алтайн магтаал” хэлдэг.
-Хvvхдvvд чинь магтаал хэлж, тууль хайлдаг уу? 
-Нэг хvv хєдєє мал малладаг. Тэр овоо сурах дєртэй. Энэ Шинэчулуун гээд долоон настай, бас сурч эхэлж байна. Хєдєє байдаг хvvг маань Шинэтулга гэдэг. Тэр Завханд болсон наадамд яваад ирсэн. Овоо сурах ирээдvйтэй юм болов уу гэж боддог.

-Ямар магтаал хэлж байна? 
-”Алтайн магтаал”-аар л голлоод байгаа.
-Таны хайлдаг туулийн хамгийн урт нь хэдий хэрийн хугацаанд vргэлжилдэг юм бэ? 
-”Алтайн магтаал”-ыг бvрэн эхээр нь хэлбэл 40-єєд минут болно.
-Хvмvvс урьж магтаал хэлvvлдэг vv? 
-Тийм юм байна аа. Зарим айл цагаан сараар гэртээ аваачдаг. Зуны эхэн сараар овооны тахилгад оролцоно.
-Товшуур хєгжмийг єєрєє хийдэг vv? 
-Тэгнэ ээ. Єєрєє хийдэг. Хар модоор хийдэг. Царыг нь ямааны арьсаар хийдэг юм.

-Морин хуур тоглох уу? 
-Тоглоно оо. Зарим vед морин хууртай хэлдэг.
-Товшуураар юуг нь голлож тоглох вэ? 
-”Алтайн магтаал”, мєн туулийн тєрлийн зvйлийг л товшууртай хайлдаг. Морин хуураар орчин vеийн магтаал, зохиолын тєрлийн зvйлийг тоглоно.
-Алдарт ерєєлч, магтаалч Цэрэндорж гуайн хэлдэг “Уйлган шарын домог,” Хохоо Намжил” гэх мэтийн магтаалыг хэлэх vv? 
-Хэлнэ. Гэхдээ єєрийгєє би тэр хvний хэмжээнд сайн сурсан гэж хэлж чадахгvй.

-Тоглолтоор явах уу? 
-Vгvй дээ. Хааяа баг, бригадын уулзалтаас хэтэрдэггvй.
-Энд медалиуд байна. Хаанаас авсан медаль вэ?
-Холбоочдын 80 жилийн урлагийн наадмаар авсан алтан медаль. Тууль хайлж авсан юм. Би холбоонд 25 жил ажиллаад цомхтголоор гараад хоёр жил болж байна.
-Одоо юу хийж байна? 
-Эхлээд хэдэн мал эргvvлсэн болж байсан. Хvvхэд сургуульд ороод тєвд орж ирсэн. Одоо машин засдаг ажилтай л болчихоод байна.

-Аавынхаа тухай тодорхой яриач? 
-Манай аав Тєрийн соёрхолт туульч Авирмэд гэж хvн байсан. Уул нь Мєнххайрхан сумын хvн л дээ. 1935 онд тєрсєн. Урианхай хvн. 1971 онд урлагийн их наадам болсон. Бадраа гуай анх зохион байгуулсан даа. Тэр наадмаар л анх тайзан дээр гарсан гэдэг юм. Ємнє нь нутаг орондоо айлаар уригдан 2-5 хоногоор тууль хайлдаг байсан гэсэн.

-Ямар ямар тууль хайлдаг байв? 
-Манай аав ШУА-ийн хэл шинжлэлийн хvрээлэнд 16 том тууль бичvvллээ гээд хоёр cap болоод ирж байсан юмдаг. 1983 онд юм уу даа.
-Ямар тууль хэлсэн юм бол? 
-”Аргил цагаан євгєн”, “Талын хар бодон”, “Наранхvv хаан”, “Бvжин Даваа хаан”, “Довуу хар бєх”, “Хvрэл мєнгєн дош”, “Хvрэл алтан дєш”, “Хvрэл арслан магнай” гэх мэт тууль байсан байх.

-Аав чинь тууль хайлах эрдмийг хэнээр заалгасан юм бол? 
-Аавын авга ах Ширэндэв гэж Мєнххайрханы урианхай хошууны хvн байсан юм билээ. Тэр хvн олон тууль мэддэг, гайхалтай сайхан хайлдаг хvн байсан гэдэг. Тэр хvнийг бага балчир байхдаа дагаж сонсч явсаар 18, 19-тэйдєє хэлж эхэлсэн гэдэг юм. Ивдэрт гэдэг газар Мєнххайрхан сумын тєв байгуулагджээ. 1950-иад онд юм шиг байна лээ. Улсын мал нядалгаа болж. Бvх бригадын хvмvvс ороод ирчихсэн байж. “Эх орон-52″ гэж радио байсан даа. Тэр радионд єсгєгч холбоод хоёр, гурван гэрт єсгєгчєє тавиад манай ааваар тууль хэлvvлжээ. Гэр, гэрт л баахан хvмvvс байж. Тууль хэлж дууссан чинь хоёр хєгшин босч ирсэн байна. Тэдний нэг нь Дуут сумын алдарт туульч Чойсvрэн гэдэг хєгшин байж. Нєгєє нь Ширэндэв гэдэг хєгшин байв. Тэд хvний араар нуугдаж суугаад сонсоод байсан юм билээ. Тэд босч ирээд “Чи одоо биднээс хойш энэ Урианхайн ард тvмэнд тууль хэлж бай” гэжээ. Ингэж тууль хайлах эрх олгодог байсан юм билээ. Тэр хоёр туульчийг ирснийг мэдээд, сууж байхыг нь харсан бол би туулиа хэлж чадахгvй байх байсан юм гэж аав ярьж байсан. Ингэж л аав маань урианхайчуудад тууль хэлэх эрх авч байсан юм билээ.

-Энд урианхайчууд дотор тууль хэлдэг єєр хvн байна уу? 
-Манай аавын ач болох нэг залуу байна. Аавын ахынх нь хvvхэд. Дамдиндорж гээд багш байна. Энэ залуу сvvлийн vед овоо сурч байна. Миний тєрсєн дvv Балдандорж гэж залуу Ховд аймгийн театрт ажиллаж байна. Тэр залуу тууль хэлнэ ээ. Сэсээр гэж хvн Ховд аймгийн тєвд бий. Тэр хvн бас тууль хэлж байна даа.

Манай сайт таньд таалагдаж байвал мөн сайтад нийтлэгдсэн
мэдээ мэдээлэлийг түргэн шуурхай уншихыг хүсвэл "LIKE" дарнауу



Шинэ мэдээ
Тоглолтын мэдээ
  • Улстөржилтөөс болж Улстөржилтөөс болж "The Hu" хамтлагийн хандивын тоглолт хойшиллоо“The Hu” хамтлаг энэ сарын 23-ны мягмар гаригт МҮОНРТ-ээр болон цахимаар бүрэн тоглолтоо хийхээр төлөвлөж, зараа хүртэл тараагаад байсан ч тоглолтоо цуцалжээ.Тэд “COVID-19”-ийн хорионд гадаадад гацаж, байгаад өнгөрсөн сард эх орондоо ирсэн. Ингээд сонгуулийн өмнөх өдөр хандивын тоглолт хийхээр төлөвлөөд байсан ч улс төрийн шалтгаанаас үүдэн цуцалсан байна.
  • “The Hu” хамтлаг УОК-т хандив өргөх онлайн тоглолтоо энэ сарын 23-нд хийнэ“The Hu” хамтлаг УОК-т хандив өргөх онлайн тоглолтоо энэ сарын 23-нд хийнэ“The Hu” хамтлаг УОК-т хандив өргөх онлайн тоглолтоо White Rock Center-т 2020 оны зургаадугаар сарын 23-ны мягмар гарагийн орой хийхээр болсон тухайгаа зарлалаа. Уг хандивын тоглолтыг “The HU” хамтлаг “Хүрээ энтертайнмент” ХХК-тай хамтран МҮОНРТ-ээр шууд дамжуулан хүргэх бөгөөд ивээн тэтгэгчээр Мобиком Корпораци, Хаан Банк ажиллахаар болжээ.
  • "Монгол соёл" онлайн тоглолтоор 102.952.147 төгрөгийн хандив, тусламж цуглажээДэлхийд гайхагдсан монгол соёлын өв тэр дундаа соёлын биет бус өвийн гайхам сайхныг нэгэн дор цогцлоох "Монгол өв соёлын цогцолбор" байгуулах төслийн хандивын аяны нээлтэд зориулсан монгол поп опера “Увертюра” хамтлаг болон язгуур урлагийн алдартай уран бүтээлчид, соёлын биет бус өвийн шилдэг өвлөн уламжлагчдын "Монгол соёл" онлайн тоглолт 06 дугаар сарын 01-нд 18:00 цагаас "ТВ8" телевизээр орон даяар шууд дамжуулагдсан билээ.
  • “Параллель” контемпорари үзэсгэлэн нээлтээ хийлээ“Параллель” контемпорари үзэсгэлэн нээлтээ хийлээДэлхий нийтийг түгшээгээд буй шинэ төрлийн Корона вирусийн /Ковид 19/ халдварын тархалтаас урьдчилан сэргийлэх зорилгоор Монгол Улсын Засгийн газар улс орон даяар онц байдал зарлан олон нийтийг хамарсан үйл ажиллагаа, мөн соёл урлагийн арга хэмжээг түр хугацаагаар зогсоосон байгаа билээ. Иймд МN17 Арт Галерейн санаачилгаар Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг Соёл, урлагийн газрын дэмжлэгтэйгээр Хүн Байгаль Хайр Эрх Чөлөө хөдөлгөөний уран бүтээлчидтэй хамтран “Параллель” контемпорари хамтарсан үзэсгэлэнгийн төслийг хэрэгжүүлж байна.
  • "Хурд" хамтлаг онлайн тоглолтоороо 246 сая төгрөгийн хандив цуглуулжээ “Хурд” хамтлаг олон улсын эмэгтэйчүүд ийн эрхийг хамгаалах өдрөөр буюу өнөөдөр /2020.03.08/ нийт эмэгтэйчүүддээ зориулж "Буцааж нэхэхгүй хайр" онлайн тоглолт зохион байгууллаа.
 Сүүлд нэмэгдсэн дуу