2012-04-11 08:37

ГАРАЛ ҮҮСЭЛ

 

Морин хуурын гарлын талаарх Монголчуудын ойлголтыг үндсэнд нь хоёр ангилж болох юм.

Нэгд, олон жилийн туршид Монголын ард түмэн морин хуурын үүслийн талаар домог үлгэр хэлэлцсээр ирсэн. Жишээлбэл “Хөхөө Намжилын домог”, “Аргасун хуурчийн домог”, “Жонон харын домог” гэх мэт. Эдгээр домгийн гол санаа нь хүн, морь хоёрын харилцаа, үгээр хэлшгүй тэр сэтгэлгээнээс морин хуур үүссэн хэмээнэ.

Харин хөгжим судлаачдын үзэж байгаагаар Морин хуур нь “их хэл” гэсэн утгатай “икэл” хөгжмөөс гаралтай бөгөөд сүүлд морин толгой дүрслэн урлаж морин хуур хөгжим үүссэн ба шанаган хэлбэртэй болон дөрвөлжин модон дээр ямааны буюу ботгоны арьс сайтар татан ширлэж, адууны сүүлээр хялгас буюу чавхдас татан нумаар хөрөөдөн тоглодог байж. Энэхүү хөгжим нь анх хэлгүй буюу нутгүй товшуур хөгжмөөс сүүлд нумаар хөрөөдөн хэлтэй болсон байна. Морин хуурын үүсэл болсон ийм шанаган хэлбэртэй хуур одоо ч Баруун Монголд байсаар буй. (Зураг үзүүлэв)  

Морин хуурыг анхлан нутаг нутгийн онцлогоос хамаарч ширэн цартай, морин, хүн, арслан, матар толгойт хуур зэргээр урлаж байсан байна. (Зураг үзүүлэв)

Францын эрдэмтэн М. Санторо морин хуурын гарлыг бүр урагшлуулж, яст мэлхий үүссэн үетэй холбон тайлбарласан буй. Гэвч үүнийг батлах боломжгүй, хэт уран сайхны гэмээр санал болсон байна.  

Энэ хэсгийн дүгнэлт болгож хэлэхэд, Монголд угаас хуур, икэл хэмээх хөгжим байжээ. Тэр хөгжим дээрээ янз бүрийн хүн, амьтны толгой урладаг байсан байна. Гэвч Монголчууд морийг зөвхөн унаа болгон хэрэглэх бус, “Молор эрдэнэ” хэмээн дээдэлдэг байсан тул мөнөөх хуур хөгжим дээрээ ихэвчлэн “Молор эрдэнэ” – морио байрлуулах болсноор Морин хуур хөгжим үүсчээ.  

ХӨГЖИЛ ХУВЬСАЛ:

Монголын эзэнт гүрнийг байгуулсан эзэн Чингис хааны үед төрийн ёслол, хүндэтгэл найр цэнгээнийг Морин хуур хөгжмөөр нээн эхлүүлдэг байсан нь энэхүү хөгжим ямар өндөр зэрэгт тавигддаг байсан нь харагдаж байна. 
Тодруулбал төрийн хүндэтгэл, ёслолыг нээж төрийн дуу гэгдэх Монгол Ардын Айзам Уртын Дуу болох “Эртний сайхан” – г дагаж хуурддаг байж. 

XVI зуунаас морин хуур нь Луу толгойт болон хувирсан байна. Энэ нь Манж Чин улсын дарангуйллаас үүдсэн бөгөөд Манж хүн нь шар өнгийг нарны өнгө, луу гэх үлгэрийн амьтныг агуу хүчтэй тэнгэрийн амьтан гэх мэтээр бэлэгшээн Манж ард эзэн хааныгаа наран адил гэгээтэй, луу адил хүчтэй хэмээн үздэг байснаас улбаалж морин хуур маань луу толгойт болсон байна. Үүнээс үзэхэд морин хуур нь зөвхөн ард түмний хүрээнд бус ордны хөгжим байсан байж болох талтай. 

Морин хуур нь үүссэн цагаасаа эхлэн Монголчуудын дуу, хуур, бүжиг наадамд голлох хөгжмийн зэмсэг байсаар өнөөг хүрчээ. Ганцхан жишээ толилуулахад, Баруун Монгол ардын биелгээ л гэхэд морин хуургүйгээр биелэх ямар ч боломж байхгүй. (Тоглон үзүүлэв)

Ийнхүү Монголын ард түмний дунд хөгжиж ирсэн морин хуур хөгжим орчин үеийн тайзны урлаг болон дэвшихэд 20-р зууны үеийн хоёр хүний хөдөлмөр чухал нөлөөтэй. 

Юуны өмнө Монголын нэрт хөгжимчин Г.Жамъян нь морин хуурын сургалтыг өнөөгийн мэргэжлийн түвшинд хүргэхэд онцлох үүрэг гүйцэтгэсэн юм. Тэрбээр анх удаа морин хуурыг өрнийн тонн ноотонд шилжүүлснээс гадна анх удаа Монголд морин хуурын мэргэжлийн сургалтыг эхлүүлжээ. 

Манай хуурчид XX зууны 30 аад оноос хойш дэлхийн олон газар орноор аялан цаг агаарын янз бүрийн бүс нутагт тоглох болсон юм. Гэтэл ширэн цар нь хэт халуунд их агшиж дуу нь шингэрэх, чийгтэй газар шир нь сунаж дуу гаргах боломжгүй болдог байжээ. Үүнээс улбаалж морин хуурыг шинэчлэх арга зам хайж эхэлсэн байна. Ингээд 1962 онд монголын соёлын яамны урилгаар Оросын хийлийн төрлийн хөгжим урлаач Денис Яравойг урьж уламжлалт хөгжмийн зэмсэг болох морин хуурыг ширэн царнаас модон цартай болгож өнөөгийн бидний хэрэглэж буй мэргэжлийн морин хуурыг бүтээлгэсэн байна. 

МОРИН ХУУРЫН ХИЙЦ

Морин хуурын бүтэц болбоос иш, цар, нум гэсэн гурван хэсгээс бүтэх нэг цогц бөгөөд ишний дээд талд морины толгойн сийлбэр, хөглөгч чих, цар буюу долгион дамжуулан дуу гаргагч хайрцаг, ишний дээд талаас царны доод хэсэг хүртэл үргэлжилэх цавхдас буюу хялгас, иш царнаас хялгасыг хөндийрүүлэгч дээд доод тэвх буюу марнууд, чавхдасыг хөрөөдөгч нумнаас бүрдэнэ. Морин хуур хөгжмийн зэмсэг нь бүдүүн нарийн чавдастай бөгөөд монголчууд жилийн 365 хоногийг бэлгэдэж нарийн болон бүдүүн чавхдас, нуманд хуваан уралдаг юм байна. Морин хуурын хоёр чавхдас нь арга бэлгийн чавхдас буюу нарийн чавхдас нь бэлгэ хялгас буюу сайн гүүний сүүлээр бүдүүн чавхдас нь арга хялгас буюу азарганы сүүлээр хийгдэнэ. Морин хуурын нум их чухал, өмнө нь нумыг бургас, хус болон улаан ухай зэрэг модоор хийж байв. Морин хуурын нумыг гадна хэлбэр дүрсээр нь

1.    Бөөрөнхий нум
2.    Наймантай нум 
гэж хоёр ангилдаг.

Морин хуурын нумын хүнд нь хийл ба cello – н нумын адил тогтвортой байдаг. Морин хуурын нумын хүнд нь 86-95 гр байвал тохиромжтой гэж үздэг. Морин хуурын нумын хүндийн төв нь уг хэсгээс 1/3 орчмоос өмнүүр байна. Морины сүүлэнд давирхай амархан тогтох учир түүнийг нумын хялгас болгон ашигладаг мөртлөө адууны сүүлээр хийдэг ба нумны хялгас нь ойролцоогоор 250 ширхэг байдаг.

Манай сайт таньд таалагдаж байвал мөн сайтад нийтлэгдсэн
мэдээ мэдээлэлийг түргэн шуурхай уншихыг хүсвэл "LIKE" дарнауу

Нийт сэтгэгдэл: 658

АНХААРУУЛГА: Сэтгэгдэл бичихдээ бусдыг болон өөрийгөө хүндэлнэ үү.
Дээрх мэдээ/нийтлэлтэй холбоотой соёлч боловсон, зүй зохистой хэлэлцүүлэг үүсгэх,
хувийн үзэл бодлоо илэрхийлэх боломжийг таньд олгож байна.
Уншигчидын бичсэн сэтгэгдэлд УРЛАГ.мн сайт хариуцлага хүлээхгүй болно
  1. http://www.hallofyr.se/images/nk/80nike_s***s_sale.html | 2014:11:26 | 08:52
    http://www.delmarvaed.org/js/nk/nike_store9337.htmlnike max air team training
    http://www.hallofyr.se/images/nk/80nike_s***s_sale.html http://www.hallofyr.se/images/nk/80nike_s***s_sale.html
  2. chloe leder tasche | 2014:11:26 | 08:23
    An interview with Blue Jacket Dairy
    chloe leder tasche http://kazanrestaurant.com/Scripts/js/chole/KJVPv/
  3. buy fifa 15 coins | 2014:11:26 | 06:31
    No really this is very smart, about Fifa world cup 15 coinage. I read an individuals article, I enjoy him increased.
    buy fifa 15 coins http://wellcoins.wordpress.com/1/11//cutting-edge-operations-technology-guarantees-the-safety-of-buy-fifa-coins/
  4. prada sito ufficiale occhiali | 2014:11:26 | 00:42
    Young dad admits having heroin and knife From The Argus
    prada sito ufficiale occhiali http://pachiraip.com/common/celine/0Z9M2/udX/
  5. borse fendi outlet | 2014:11:25 | 05:16
    WikiLeaks Assange says he fears U
    borse fendi outlet http://leesilvercreation.com/wp-content/plugins/akismet/moncler/mcgH/
  6. rivenditori moncler | 2014:11:24 | 21:23
    Kerry Washington Carries Jill Milans Art Deco Clutch to Django Unchained U
    rivenditori moncler http://trans.bamap.by/media/moncler/23.html
  7. gucci wallet black friday 2014 | 2014:11:24 | 19:01
    Vivereper strada significa adattarsi agli spazi che questa offre: la stazione pu diventare un luogo in cui trovare rifugio.
    gucci wallet black friday 2014 http://abundanzaink.com/images/?gucci=gucci-wallet-black-friday-2014
  8. cheap Canada Goose Womens Parka Down Coatss | 2014:11:24 | 14:59
    Actually when someone doesnt be aware of then its up to other people that they will ***ist, so here it occurs ГАРАЛ ҮҮСЭЛ | Урлаг.мн .
    cheap Canada Goose Womens Parka Down Coatss http://jo***damsrealtor.com/moncler/canada-goose-womens-parka-down-coatss_c38
  9. Canada Goose Parka Down Coatss | 2014:11:24 | 14:49
    Hi there, this weekend is fastidious in favor of me, since this occasion i am reading this wonderful educational post ГАРАЛ ҮҮСЭЛ | Урлаг.мн here at my home.
    Canada Goose Parka Down Coatss http://jo***damsrealtor.com/moncler/canada-goose-parka-down-coatss_c163
  10. Moncler Down Blazer sale | 2014:11:24 | 14:25
    ГАРАЛ ҮҮСЭЛ | Урлаг.мн Ridiculous quest there. What occurred after? Thanks!
    Moncler Down Blazer sale http://jo***damsrealtor.com/moncler/moncler-down-blazer_c59
  11. canada goose achat | 2014:11:24 | 13:18
    My new ID is 081
    canada goose achat http://elg.lv/layouts/goose/13.html
  12. boxing day toddler jordan s***s | 2014:11:24 | 11:49
    Lattribution de ces droits rel猫vent de la responsabilit茅 du chef d茅tablissement.
    boxing day toddler jordan s***s http://yukihatevegibles.co.uk/games/?key=boxing-day-toddler-jordan-s***s
  13. ralph lauren watches for men | 2014:11:24 | 11:41
    http://www.nbzxqy.net/css/ralph/Ralph_Lauren313Jacket.htmlsac a main ralph lauren
    ralph lauren watches for men http://www.gucci2013tp.com/Css/ral/ralph-lauren-b757.html
  14. louis vuitton crossbody bloomsbury bags | 2014:11:24 | 07:17
    Cheap Authentic louis vuitton neverfull gm bag ***per | louis vuitton outlet online sale | louis vuitton speedy 40 reviews bags outlet shop online sale!
    louis vuitton crossbody bloomsbury bags http://www.bartels-sloten.nl/goods/louis-vuitton-outlet-online-sale-9.html
  15. jimmy choo sc***e outlet | 2014:11:24 | 05:19
    The North Face Mens Sentinel Windstopper Jacket
    jimmy choo sc***e outlet http://www.anguillalaws.com/css/chanel/XcK
  16. canada goose magasin | 2014:11:23 | 21:27
    Stylish but sensible
    canada goose magasin http://wanathara.com/photoalbum/goose/canada-goose-parka-5.html
  17. fendi sito ufficiale lavoro | 2014:11:23 | 13:47
    Geneseo makeup artist creates glamour and gore
    fendi sito ufficiale lavoro http://anguillalaws.com/inc/prada/A84
  18. moncler doudoune femme | 2014:11:23 | 00:53
    Wool week sees knitted clothing take its place in the spotlight
    moncler doudoune femme http://www.wanathara.com/hospatreat/moncler/blouson-moncler-5.html
  19. sac celine rouge | 2014:11:22 | 19:19
    Woman who received stolen Hilton jacket sentenced
    sac celine rouge http://www.trans.bamap.by/templates/celine/36.html
  20. ルイヴィトン 財布 メンズ 定価 | 2014:11:22 | 18:11
    We stumbled over here different page and thought I should c**** things out. I like what I see so now i am following you. Look forward to looking into your web page again.
    ルイヴィトン 財布 メンズ 定価 http://www.kdinternet.co.uk/c/?louisvuitton=2014111200312367sm.php
  21. michael kors kids s***s black friday deals | 2014:11:22 | 16:04
    "After that race Timeform gave him a rating of 104p. Hes slated to go for the Norfolk Stakes.
    michael kors kids s***s black friday deals http://www.jrcreative.cz/?mk=michael-kors-kids-s***s-black-friday-deals
  22. moncler boutique | 2014:11:22 | 11:52
    You Wont Have To Declare Your Closet A Disaster Area If You Follow These Guidelines
    moncler boutique http://www.wanathara.com/hospatreat/moncler/blouson-moncler-23.html
  23. balenciaga taschen online | 2014:11:21 | 18:33
    the best shop to buy handbags
    balenciaga taschen online http://wanathara.com/photoalbum/celine/index.html
  24. http://118sport.com/images/j_d/877x.html | 2014:11:21 | 13:05
    http://www.fantabulousevents.co.za/images/j_d/nike_dunk_890.htmlhttp://www.fantabulousevents.co.za/images/j_d/nike_dunk_890.html
    http://118sport.com/images/j_d/877x.html http://118sport.com/images/j_d/877x.html
  25. cheap north face jackets | 2014:11:21 | 06:55
    I live in London motilium tablets 10mg 6) Health and Accident Insurance ± Health insurance that covers inpatient and outpatient
    cheap north face jackets http://www.outlet--northface.net
  26. chloé sac moins cher | 2014:11:21 | 01:48
    Warming the heart Blanket and coat donations needed
    chloé sac moins cher http://www.thaibetterfoods.com/webboard/data/prada/
  27. michael kors fulton moc red | 2014:11:20 | 20:57
    A man was shot and seriously wounded in an apparent robbery at a troubled carryout store in North Baltimore on Monday night, during the prime trick or treating hour, police said.
    michael kors fulton moc red http://seoconsulent.nl/?mk=michael-kors-fulton-moc-red
  28. nike tn sneakers | 2014:11:20 | 16:45
    http://www.kornerhouse.co.uk/images/j_d/nike_air_force4458.htmlnike air jordans men
    nike tn sneakers http://www.shsansong.com/images/j_d/2438nike_s***s_sale.html
  29. sacs longchamp occasion | 2014:11:20 | 03:30
    Nous vous proposons les marques les plus branch茅es et les mod猫les les plus tendances : Addicted, Andrew Chr.
    sacs longchamp occasion http://rotarytunismed.org/?key=sacs-longchamp-occasion
  30. ralph lauren vente en ligne | 2014:11:20 | 01:36
    http://www.hazir-emlaksitesi.com/css/ralph/Ralph_Lauren1920Jacket.htmlralph lauren sheets
    ralph lauren vente en ligne http://www.ikeyence.com/css/ralph/Ralph_Lauren1792Jacket.html
  31. louis vuitton handtaschen neue kollektion | 2014:11:19 | 18:08
    Women leather handbags
    louis vuitton handtaschen neue kollektion http://tq925co.com/js/celinege/ZdtB/
  32. miu miu taschen online | 2014:11:19 | 10:02
    Your Autumn working wardrobe sorted
    miu miu taschen online http://www.ilgisoft.com.tr/css/css/celine/nm42/cMYXa/
  33. shop celine handtaschen | 2014:11:19 | 02:01
    Get Nikitas Spy Style
    shop celine handtaschen http://www.thaibetterfoods.com/images/menu/chloe/1U4D/
  34. gl*** door pulls and knobs | 2014:11:18 | 21:00
    gl*** door knobs in bulk
    gl*** door pulls and knobs http://divineurl.com/7may
  35. borsa hermes kelly | 2014:11:18 | 17:38
    The Ali And The Amada Coach Purses
    borsa hermes kelly http://bonnieyales.com/Images/Original Files/celine/oAJE/
  36. north face jacket | 2014:11:18 | 11:35
    Your valuable writing skills are obvious in this article. I think the best thing about this content is that it’s full of interesting yet important information. This content is top-notch.
    north face jacket http://www.northfaceoutlets.biz
  37. fendi palazzo | 2014:11:18 | 09:07
    Husband and wife team will join weekends Honor Flights
    fendi palazzo http://baytownhomes.net/pdf/pdf/GvXZ/aI5/
  38. http://www.olimpja****.pl/newaboutus.php?2382airfr | 2014:11:18 | 07:48
    within fable, The two taking over gods with universe was thrown off out in a unsafe quarrel, and something, Hokomata, worked out which can die everybody.
    http://www.olimpja****.pl/newaboutus.php?2382airfr http://www.olimpja****.pl/newaboutus.php?2382airfr
  39. cheap air jordans china wholesale | 2014:11:18 | 04:03
    http://www.simonemanuel.se/wp-inc***es/css/airjordan/4795-masterpieces-air-jordan.htmljordan s*** online
    cheap air jordans china wholesale http://www.zoubingunsmith.com/js/airjordan/nike_dunk_1822.html
  40. http://www.hahachurch.com/newaboutus.php?2015cl | 2014:11:17 | 19:24
    any of these Diane von Furstenberg sand wedges are your perfect naughty blackjack s*** due to the hot months.
    http://www.hahachurch.com/newaboutus.php?2015cl http://www.hahachurch.com/newaboutus.php?2015cl
  41. longchamp legende soldes | 2014:11:17 | 16:02
    Jeanne033 : Mari茅e le 6 juillet R茅ception sur la propri茅t茅 des beaux parents 脿 Cabara (脿 c么t茅 de Saint Emilion) avec location de tentes Robe : Folie dUn Jour 脿 Bordeaux
    longchamp legende soldes http://maquiagemecasamento.com.br/?key=longchamp-legende-soldes
  42. http://www.gilatools.com/blog/newaboutus.php?2045gucci | 2014:11:17 | 12:58
    (driver instructions) I need to help remind each person such a conference call is that it is saved,
    http://www.gilatools.com/blog/newaboutus.php?2045gucci http://www.gilatools.com/blog/newaboutus.php?2045gucci
  43. カナダグース
Шинэ мэдээ
Ийм нэгэн явдал X-Түц продакшн
11 сарын 3-с ѳдѳр бүр | 9923 5678
Тоглолтын мэдээ
  • "On’n Off" продакшны 20 жилийн ойн тоглолтонд шижир авьяастнууд чуулна Монголын хөгжмийн ертөнцийн нэгэн үзэгдэл, нэгэн томоохон зүтгэлтэн On’n Off продакшны 20 жилийн ой тохиож байна. Монголын хамгийн анхны клипийг урласан, амьд тоглолтонд Монголын хамтлаг, дуучдыг уриалсан, “Цэнхэр дэлгэц” телевизийн бүрэн хэмжээний кино концертыг бүтээсэн, “Пентатоник” наадмыг санаачилсан гээд хөгжмийн ертөнцийн хамгийн хамгийн гэсэн олон бахархлаараа On’n Off продакшн үргэлж тэргүүн эгнээнд нь явсаар байна.
  •  “Төгсгөлгүй” танго балет тайзнаа анх удаа “Төгсгөлгүй” танго балет тайзнаа анх удааУДБЭТеатр тоглолтын 52 дахь улиралдаа үндэсний уран бүтээлд түлхүү анхаарч, шинэлэг өнгө, шийдлийг харуулсан уран бүтээлүүдээр үзэгчиддээ бэлэг барих зорилт дэвшүүлээд байгаа билээ. Уг зорилтынхоо хүрээнд өнөөгийн цаг үе, нийгмийн байдлыг тусган харуулсан залуучуудад зориулсан цоо шинэ бүтээл болох “Төгсгөлгүй” танго балетыг 2014 оны 12 дугаар сарын 6, 7-ны өдрүүдэд тайзнаа анх удаа тавих гэж байна.
  • Бүх оддын нэгдсэн тоглолт болноБүх оддын нэгдсэн тоглолт болноЭх орондоо сайхан амьдарцгаая уриан дор хууль дүрмийг чанд сахиж, шударга ёсыг эрхэмлэн, эрх тэгш, эв нэгдэлтэй сайхан амьдрахын төлөө "Хүсэл Зорилгоо Нэгтгэе" Үндэсний хөдөлгөөн, УРЛАГИЙН ОДДЫН сэтгэл зүрхний чин эрмэлзэл дор нэгдсэн "ХҮСЭЛ ЗОРИЛГОО НЭГТГЭЕ" тоглолтыг зохион байгуулж байна.
  • Рэппер Цэцэ хүүхдүүдэд зориулж хандивын тоглолт хийнэРэппер Цэцэ хүүхдүүдэд зориулж хандивын тоглолт хийнэффц Vanquish хамтлагийн 10 жилийн ойд зориулан Рэппер Цэцэ өөрийн 2 дахь тоглолтоо "Ном ба Ирээдүй" нэртэйгээр 11 сарын 27-нд MINT club-д хийх гэж байна. Тоглолтонд урилгаар Vanquish, N.M.N, 3 Охин, Дөлгөөн, BX, Opozit болон Хувьсал Production-ий хамт олон оролцох аж. Энэxүү тоглолтноос олсон орлогыг 100% Нацагдоржийн нэрэмжит Улаанбаатар хотын төв номын санд байрлаx 100м2 тайлбайд 1-6 насны хүүхдүүдэд зориулсан номын сан тохижуулахад зарцуулах юм.
  • Дуучин Насаа: Би ямар уран бүтээлч болсоноо харуулна Дуучин Насаа: Би ямар уран бүтээлч болсоноо харуулна Монгол Улсын филармоний гоцлол дуучин Л.Насанбуян 2014 онд уран бүтээлийн шинэ ертөнцөө нээх гэж байна. Зууны манлай дуучин поп хатагтай Б.Сарантуяагийн шавь гэдгээрээ бахархаж явдаг дуучин Насаа “БИ...” нэртэй анхны бие даасан тоглолтоо Монгол Улсын филармоний тайзнаа 11 сарын 28 , 29 нд хийхээр товоо зарлажээ.