2012-04-11 12:10

Улсын тэргүүний уран сайханч бий-биелээч М.Дарьсүрэн

 

- Бий биелээч хэмээх урлагийн их аян замыхаа түүхийн богцыг задлаач?
 
 -Би Ховд аймгийн Булган сумын уугуул, торгууд ястан хүн. Нас сүүдэр 80 хүрч байна. Улаанбаатар хотод ирээд долоон жил болж байна. Манай сумын захиргаанаас 1945 онд залуучуудыг ажилд оролцуулах хөдөлгөөн өрнөсөн юм. Намайг сумын артелд ноос угаадаг ажилд орох уу, аль эсвэл улаан буланд ажилд орох уу гэхэд нь би улаан буланг сонголоо. Тухайн үеийн сумын улаан булангийн найруулагчаар ажиллаж байсан М.Пүрэвжал гэдэг хүн надад анх бий-биелгээ зааж өгснөөр эмээ нь үндэсний их язгуур урлагт хөл тавьсан юм. Тэр үеэс хойш өнөөг хүртэл хоёр дахь үеийн биелээч болж 60 гаруй жил үндэснийхээ их өв уламжлал, бий-биелэгт сэтгэл зүрхээ зориулж явна даа. Одоо үр хүүхэд хойч үедээ зааж сургаж байна. Манай нутагт миний 20-иод шавь бий.
 
- Бий-биелгээ хэрхэн заалгаж сурч байсан үеээ дурсвал?
 
- Миний анхны багш өвгөн М.Пүрэвжал(Баруун Монголын алдарт туульч)  надад торгуудын зургаан биелгээг анх заасан юм. Манай багш уул ус, ургамал амьтныг нүдэнд үзэгдтэл их сайхан биелнэ. Биднийг өвлийн цагт цасан дээр сүүдрээ хараад биел. Тэгвэл их сайн сурдаг юм гэнэ. Тэгээд л хэсэг залуус нийлээд нэгнийдээ цуглаж өөхөн дэнгийн гэрэлд бие биедээ тэгвэл ингэнэ, ингэж хөдөлбөл тэгнэ гэж хэлж зөвлөлдөж сурдаг байлаа. Би урлагт дуртай болохоор тэр бүгдийг сурах гэж ер нь их махруу зүтгэдэг байлаа.
 
Нэг удаа би багшийнхаа хэлснээр гэртээ хариад өвөл сартай шөнө цасан дээр өөрийнхөө сүүдрийг хараад л биелэж гарлаа даа. Гэтэл ээж маань галтай цучил барьж гарч ирээд л намайг хангинан, өнөөх галтай цучилаараа газар шавхуурдан гэр тойруулан хөөж орууллаа. Би ч гайхан “ээжээ та намайг яаж байгаа нь энэ вэ. Хүн амьтанд муухай харагдаж байгаа байлгүй. Одоо та бид хоёрыг муу хэлнэ” гэхэд ээж “Чи чинь хар шөнө гадаа гарч гараа сарвалзуулаад юу тусчихав. Чамайг газрын гай дайрчихаж. Газрын гайг галтай цучилаар хөөж зайлуулдаг домтой юм. Хүн амьтан ярьж хэлж л байг. Наад бузраас чинь салчихвал ямар хамаа байхав” гэж билээ. Нээрээ ч дараа нь манай нутгийнхан “Занданы өнөөх охин/манай ээжийг Зандан гэдэг байсан/ галзуурсан байв аа. Сартай шөнө гадаа гараад л сарваганаад байх юм. Эх нь галтай цучил бариад л хөөх юм” гэж ярьсан байсан юм.
 
- Та тэгээд ээждээ юу гэж тайлбарлав аа. Дараа нь биелгээгээ зааж сургав уу?
 
- Өө тэгэлгүй яахав. “Ээжээ та намайг битгий ингээч. Би газрын гай тусаагүй. Гараа сарвалзуулдаг чинь биелгээбайхгүй юу. Би сумын клубд Пүрэвжал багшаар заалгасан юм” гэж ээждээ тайлбарлалаа. Дараа нь ээж “алив охин чи тэр нэг юм аа бидэнд үзүүлээд орхи” гэхэд нь би ойролцоо айлаас ихэл /морин хуур/ гуйж авч ирээд дуугаргаж биелж үзүүлж байсан юм. Тэрнээс хойш миний ойр хавийнхан надаар биелгээ заалгасан юм.
 
- Тэгэхээр бий-биелгээ нь заавал удам залгаж өвлүүлж үлдээдэггүй байх нь ээ?
 
Тиймээ. Миний удамд надаас өмнө биелдэг хүн байгаагүй. Би багшаасаа сурсан учир хоёр дахь үеийн биелээч гэж нэрлэгддэг. Надаас миний ах дүү,үр хүүхдүүд маань сурсан учир уламжлаад явна. Тэд мөн хүүхдэдээ зааж цааш уламжилна. Миний охины зээ гурван настай охин биелэх гээд мөр гараа хөдөлгөөд, сурч байгаа. Тэр маань зургаан үеийн биелээч болж байгаа юм.
 
-Торгуудын хэдэн биелгээ байдаг вэ. Тус тусын онцлог нь юу вэ?
 
-Торгууд ястны үндсэн - Их агсал/эрэгтэй хүн биелдэг,дуут биелгээ/,
 
- Цацал/ эрэгтэй эмэгтэй аль нь ч хамаагүй биелдэг бөгөөд цацал сүү өргөх ёс заншлыг үзүүлдэг/,
 
- Жудар/эмэгтэй хүн биелдэг. Хурдан түргэн хөдөлгөөнтэй эмэгтэй хүнийг дүрсэлдэг/,
 
- Эрээн хавирга/эрэгтэй эмэгтэй аль нь ч хамаагүй биелнэ. Эрээн хавирга гэдэг уулыг дүрсэлдэг/,
 
- Хэлхээ/эмэгтэй хүн биелнэ. Эмэгтэйчүүд гараараа хэлхэлдэн биелдэг/,
 
- Ховог/эмэгтэй хүн биелдэг. Ховог гэдэг нь ястаны нэр/,
 
- Найман гуа арслан/эрэгтэй хүн биелдэг дуут биелгээ. Эр хүний сүр хүчийг харуулдаг/ гэсэн долоон биелгээ байдаг. Мөн хөдөлмөрийн биелгээ гэж байдаг. Сур элдэх, ховоо татах зэрэг ахуйгаа биелгээндээ тусган үзүүлдэг.
Манай сайт таньд таалагдаж байвал мөн сайтад нийтлэгдсэн
мэдээ мэдээлэлийг түргэн шуурхай уншихыг хүсвэл "LIKE" дарнауу



Шинэ мэдээ
Тоглолтын мэдээ
  • Дуучин Б.Гүрбадамын “Дурлал шиг бүсгүй” тоглолт болноДуучин Б.Гүрбадамын “Дурлал шиг бүсгүй” тоглолт болноНийтийн дууны урлагт хоолойн цар хүрээгээрээ өөрийн гэсэн өвөрмөц өнгө аясыг бий болгож чадсан дуучин бол Баянмөнхийн Гүрбадам юм. Тэрээр “Өр зүрхний ээж” хэмээх энэрэл хайр, ухаарал шингэсэн дууг анх дуулж урлагт орж ирсэн бол “Дурлал шиг бүсгүй”, “Насанд олдсон хань” зэрэг хуучны сайхан дуунуудыг сэргээн дуулж, дахин амилуулж ард түмэнд танигдсан билээ. Түүний дуучин Э.Чулуунчимэгтэй хамтран дуулсан “Хайрт минь утсаа аваарай”, “Сайхан хань”, “Эрийн гурван наадам” дуучин Г.Энхнарантай “Ганцхан чамдаа”, дуучин Р.Болортуяатай “Учрлын уянга” зэрэг дуунууд нь сонсогчдийн хүртээл болж, фм радиогийн хит парадуудыг тэргүүлсээр байгаа билээ.
  • Улстөржилтөөс болж Улстөржилтөөс болж "The Hu" хамтлагийн хандивын тоглолт хойшиллоо“The Hu” хамтлаг энэ сарын 23-ны мягмар гаригт МҮОНРТ-ээр болон цахимаар бүрэн тоглолтоо хийхээр төлөвлөж, зараа хүртэл тараагаад байсан ч тоглолтоо цуцалжээ.Тэд “COVID-19”-ийн хорионд гадаадад гацаж, байгаад өнгөрсөн сард эх орондоо ирсэн. Ингээд сонгуулийн өмнөх өдөр хандивын тоглолт хийхээр төлөвлөөд байсан ч улс төрийн шалтгаанаас үүдэн цуцалсан байна.
  • “The Hu” хамтлаг УОК-т хандив өргөх онлайн тоглолтоо энэ сарын 23-нд хийнэ“The Hu” хамтлаг УОК-т хандив өргөх онлайн тоглолтоо энэ сарын 23-нд хийнэ“The Hu” хамтлаг УОК-т хандив өргөх онлайн тоглолтоо White Rock Center-т 2020 оны зургаадугаар сарын 23-ны мягмар гарагийн орой хийхээр болсон тухайгаа зарлалаа. Уг хандивын тоглолтыг “The HU” хамтлаг “Хүрээ энтертайнмент” ХХК-тай хамтран МҮОНРТ-ээр шууд дамжуулан хүргэх бөгөөд ивээн тэтгэгчээр Мобиком Корпораци, Хаан Банк ажиллахаар болжээ.
  • "Монгол соёл" онлайн тоглолтоор 102.952.147 төгрөгийн хандив, тусламж цуглажээДэлхийд гайхагдсан монгол соёлын өв тэр дундаа соёлын биет бус өвийн гайхам сайхныг нэгэн дор цогцлоох "Монгол өв соёлын цогцолбор" байгуулах төслийн хандивын аяны нээлтэд зориулсан монгол поп опера “Увертюра” хамтлаг болон язгуур урлагийн алдартай уран бүтээлчид, соёлын биет бус өвийн шилдэг өвлөн уламжлагчдын "Монгол соёл" онлайн тоглолт 06 дугаар сарын 01-нд 18:00 цагаас "ТВ8" телевизээр орон даяар шууд дамжуулагдсан билээ.
  • “Параллель” контемпорари үзэсгэлэн нээлтээ хийлээ“Параллель” контемпорари үзэсгэлэн нээлтээ хийлээДэлхий нийтийг түгшээгээд буй шинэ төрлийн Корона вирусийн /Ковид 19/ халдварын тархалтаас урьдчилан сэргийлэх зорилгоор Монгол Улсын Засгийн газар улс орон даяар онц байдал зарлан олон нийтийг хамарсан үйл ажиллагаа, мөн соёл урлагийн арга хэмжээг түр хугацаагаар зогсоосон байгаа билээ. Иймд МN17 Арт Галерейн санаачилгаар Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг Соёл, урлагийн газрын дэмжлэгтэйгээр Хүн Байгаль Хайр Эрх Чөлөө хөдөлгөөний уран бүтээлчидтэй хамтран “Параллель” контемпорари хамтарсан үзэсгэлэнгийн төслийг хэрэгжүүлж байна.
 Сүүлд нэмэгдсэн дуу