2012-04-13 08:18

Ардын бүжиг 2

Бүжгийг дотор нь ардын бүжиг, түүхийн бүжиг, сонгодог бүжиг гэж хуваадаг. Ардын бүжиг гэдэг нь ард түмний амьдралын хүсэл мөрөөдөл, ёс суртахууныг илэрхийлсний дээр өргөн дэлгэрч хөгжжээ. Аль ч талаараа тайзан дээр тоглохоор зориуд зохиосон бүжгээс ялгаатай байдаг атлаа бүх бүжгүүдийн эх сурвалж нь болдог. Халх бүжигт гол төлөв уул ус, нутаг орон, сайн морь, сайхан баатарын дүрийг дүрсэлдэг бол халх эмэгтэйчүүд өөрсдийн хөдөлмөрийн байдал буюу сүү саах, ноос савах, дээс томох гэх мэт хөдөлгөөнийг бүжигтээ шингээсэн байдаг. Монголын бусад ястангуудын бүжиг монголын бүжгийн урлагт том суурийг эзэлдэг бөгөөд торгууд ард түмний  “агсал”, “цацал” зэрэг бүжгүүд өнөөг хүртэл уламжлагдан иржээ. “Агсал” бүжиг нь торгууд ардын нэгэн баатар эрийн дүрийг амилуулсан байдаг. Дөрвөдийн “аягатай бүжиг”-т эмэгтэйчүүдийн цээжний сул чичиргээ бүхий уян хөдөлгөөн дээр үндэслэн толгой дээрээ тавьсан аягатай сүүг цалгиулалгүй бүжиглэдэг онцлогтой. Баруун монголын бүжгийн ерөнхий хөдөлгөөн нь цээжний хөдөлгөөн бөгөөд голдуу гэрт дугуйран суусан хүмүүсийн дунд бүжиглэдэг учраас тэр байдалд зохицсон байдаг. Хасаг бүжиг нь хоёр гар, толгой мөрний нэлээд түргэн хөдөлгөөн ихтэй, нэг хөдөлгөөнөөс нөгөө рүү шилжих нь хурдан байдаг. Буриадын “хатир” бүжиг нь мөн адил хөл толгойн түргэн хөдөлгөөнөөр илэрхийлэгдэхийн хамт ихэнх нь дуутай байдгаараа онцлогтой. Буриадын “ёохор”, “еэхэр”, “ээрэмших”, “ниргэлгээ” зэрэг тойрон бүжгүүдийг нийтээрээ сайн мэддэг билээ.

Түүхийн бүжиг нь түүхийн сэдвээр зохиогдсон байдаг бөгөөд хүн ардын аж амьдрал,  зан заншил, ёс суртахуун, хувцас хунар зэргийг үнэн бодит байдлаар үзэгчдэд харуулж таниулах зорилготой. Энэ төрөлд хамаарах монголын эртний хаадын ордны бүжиг нь тухайн үеийн угсаатны амьдрал байдлыг харуулж, түүнд шингэсэн ардын бүжиглэлийн үндсүүдийг илэрхийлдэг. Юань улсын судар”-ын 21 дүгээр дэвтэрт өгүүлснээр, тухайн үед хаадын орд өргөөнд “Эрдмийг эрхэмлэх бүжиглэл”, “Дээд тэнгэрийн хааны сууринд архи өргөх бүжиглэл”, “Газар бүхний эх тэнгэрт архи өргөх бүжиглэл”, “Тайзугийн сууринаас архи өргөх бүжиглэл” гэх зэргийн ёслолын бүжиглэл байсан байна. Энэ бүжгүүд тус тусдаа дэг хөдөлгөөнтэй бөгөөд хэнгэрэг дэлдэх тоолонд бүжгийн нэг дэг хөдөлгөөн нөгөөгөөрөө солигдон шилждэг байжээ. Эдгээр ёслолын бүжиглэлээс гадна “Өвгөдийн сүмийн бүжиглэл” гэдэг ёслолын мөртлөө шүтлэг тахилгын чанартай бүжгийг тэр үед хийж байжээ. Монголчуудын бүжгийн эртний хэлбэр нь бөөгийн бүжиг, сүүлчийн хэлбэр нь цамын бүжиг юм. Сүм хийдийн цамын бүжигт монгол ардын эрт үеэс уламжлан ирсэн аман зохиолоос сэдэвлэсэн олон бүжгийг дэглэдэг байв. Хувьсгалаас өмнө сүм хийдийн цамаас гадна тусгайлан тоглогдож байсан бүжиг бий. Халхын То вангийн санаачлан байгуулсан “Хөгийн найман багачуудын дэг” нэртэй уран сайхны тоглолтыг “Хамгийг хамгаалагч”, “Тамсагийн хийд” зэрэг сүм хийдэд тоглодог байв. Сэлэнгэ аймгийн Алтанбулаг сумын нутагт байдаг Гүн нуурын дэргэд “Асрын наадам” зохион байгуулж дан эмэгтэйчүүд өнгө өнгийн алчуур нэг гартаа барин, нөгөө гартаа дэвүүр барин дуутай бүжиг хийдэг байжээ. Хүрээнд “сагар, чогор” хэмээх бүжиг тоглож байжээ. Сагар гэдэг нь түвдээр “газраар тойрно” гэсэн утгатай, чогор гэдэг нь “магтан ерөөж өргөнө” гэсэн утгатай түвд үг юм. Тус бүжиг Түвдээс гаралтай ардач үзэлтэй бүжиг байсан бөгөөд Монголд шарын шашин дэлгэрэх үед үүсчээ.  Сонгодог бүжиг бол ардын бүжгээс үүсэн гарсан бөгөөд ардын бүжгийн урлагаас сурвалж авч байдаг бүжгийн урлаг юм. Монголд эртнээс нааш театрын тайзан дээр биеэ даасан утга санаатай, хөдлөл хөдөлгөөнтэй орчин үеийн монгол бүжиг бий болжээ. Тухайлбал, “наадам”, “бөхчүүд”, “манай хувцас”,  “цаатан”, “баярын өглөө”, “хүрэн толгод”, “адуучин”, “хоёр залуу”, “галын наадам”, “эрх ишиг”, “тэшүүрчин”, “шилбүүрт бүжиг”, “хургачин” гэх мэт олон бүжгүүдийг нэрлэж болох бөгөөд Лувсангомбо, Цэрэндулам, Гомбо, Лувсангунгаа, Раднаа, Ичинхорлоо, Сэвжид,  Мажигсүрэн, Гочоосүрэн, Нанжид зэрэг алдарт бүжигчин, бүжиг дэглэгч нар эдгээрийг төрүүлжээ.

Эх сурвалж: Ч.Буянбадрах "Монгол орны лавлах" эмхэтгэл ном

Манай сайт таньд таалагдаж байвал мөн сайтад нийтлэгдсэн
мэдээ мэдээлэлийг түргэн шуурхай уншихыг хүсвэл "LIKE" дарнауу



Шинэ мэдээ
Тоглолтын мэдээ
  • “Сонгодог аялгуу” симфони найрал хөгжмийн тоглолт хэрлэн хөвөөнд эгшиглэнэ“Сонгодог аялгуу” симфони найрал хөгжмийн тоглолт хэрлэн хөвөөнд эгшиглэнэДорнод аймаг 2019 оныг “Аялал жуулчлалыг дэмжих жил” болгон зарласан. Энэ хүрээнд Хэрлэн голын эрэгт "Найрамдал" цэцэрлэгт хүрээлэнд Хөгжимт драмын театрын уран бүтээлчдийн “Сонгодог аялгуу” симфони найрал хөгжмийн бие даасан тоглолтыг энэ жилээс эхлэн, жил бүрийн 08 дугаар сарын 04-ний энэ өдөр тогтмол зохион байгуулахаар болжээ.
  • Наймдугаар сард ямар эвент, шоу болох вэ?Наймдугаар сард ямар эвент, шоу болох вэ?Урин цаг цаашилж, хичээл, сургууль гээд их ажлын цаг дөхөж байна. Зун цагт хүүхэд, залуучуудын чөлөөт цагаа өнгөрөөх сонирхолтой арга хэмжээ, эвентүүд үргэлжилсээр. Бид энэ удаад наймдугаар сард нийслэлд зохион байгуулагдах сонирхолтой эвент, арга хэмжээний талаар мэдээллийг хүргэж байна.
  • “Үдшийн музей” жазз хөгжмөөр “амьсгалав”“Үдшийн музей” жазз хөгжмөөр “амьсгалав”“Үдшийн музейд” 2015 онд “Хөсөгтөн” хамтлаг, 2016 онд Морин хуурын чуулга, 2017 онд “Улаанбаатар” чуулгын уран бүтээлчид зочилж байсан бол энэ жил Монгол Улсын Филармонийн “Баянмонгол” чуулга жазз тоглолтоороо үзэгчдэд бэлэг барилаа. Мөн Чойжин ламын сүм музейн арвин баялаг сан хөмрөг, хосгүй үнэт бүтээлүүдээс цугласан олонд тусгайлан зориулж, музейн “Цам” үзэсгэлэнг сонирхуулсан бол “Монгол төрийн сахиусны өргөө” түүхэн гэрэл зургийн үзэсгэлэнг үзэж мэлмий баясгахын зэрэгцээ музейн өвөрмөц тансаг орчинд тухлан жазз хөгжмийн гайхамшигт тоглолтыг тогложээ.
  • “Naadam night” шоу зохион байгуулна“Naadam night” шоу зохион байгуулнаБаяр наадмын үеэр жуулчдад зориулан зохион байгуулж буй “Naadam night” шоу долоодугаар сарын 11-ний орой 21:00 цагт Үндэсний соёл амралтын хүрээлэнд болно. Наадмын нээлтийн соёл урлагийн хөтөлбөрийг орой нь жуулчдад зориулан орчуулгатай хүргэх “Naadam night” шоу арга хэмжээг зохион байгуулах бэлтгэл ажил хангагдаж хөтөлбөр бэлэн болсон байна гэж
  • Хятан-Их Ляо улсын үеийн шилдэг үзмэрийн үзэсгэлэн нээгдлээХятан-Их Ляо улсын үеийн шилдэг үзмэрийн үзэсгэлэн нээгдлээМонгол Улс, БНХАУ-ын хооронд дипломат харилцаа тогтоосны 70 жилийн ойг хоёр улс 2019 онд ёслол төгөлдөр тэмдэглэж байна. Ойн хүрээнд хоёр улсын соёлын солилцоог хөгжүүлэх зорилгоор зохион байгуулж буй нэгэн томоохон ажил нь БНХАУ-ын Өвөр Монголын музей, Монголын Үндэсний музейтэй хамтран "Хятан-Их Ляо улс: БНХАУ-ын ӨВӨР МОНГОЛЫН ХЯТАНЫ ШИЛДЭГ ҮЗМЭР" үзэсгэлэн юм.