2013-01-19 12:32

Б.Сарантуяа: “Сорхугтани” роман /номын тойм/

Анх танил эгч маань энэ номыг унших тухай зөвлөж байхад нэг их сонирхол төрөхгүй байлаа. Харин дараа нь санаандгүй байдлаар авч уншсан юм. Уншихгүй нэлээн явж алгуурласны эцэст барьж авсан нь энэ. Энэ номыг шимтэн уншихад нэгэн үл таних хүн ч бас маш их нөлөө үзүүлсэн. Тэр бол уран дархан хүн байлаа.

Урдах юмаа хийх зуураа чи аль сургуульд сурдаг хүүхэд вэ? Ер нь ном уншдаг уу гэхчилэн элдэв зүйл асуух яриасаг ах. Би ч хариулангаа, хамгийн сүүлд энэ номыг уншиж байна гээд өнөө авсан номоо цүнхнээсээ гаргаж ирээд үзүүлэв.

Дархан ах “Өө, Сорхугтани хатан” сайхан ном шүү. Унших хэрэгтэй, Сайн байна” гэв. Би тэр ахтай яриа өрнүүлмээр санагдаад, “Хөөх, та уншчихсан юм уу? За тэгвэл юуны тухай гардагийн, та хэлчих” гэлээ Нөгөө ах чинь бага зэрэг инээснээ “Чингис хааны отгон хүү Тулуйн хатан Сорхугтаний тухай роман даа. Тэгээд энэ хатны 4 хүү нь дөрвүүлээ Монголын тал нутгийн эзэн хаан болдог юм. Энэ номыг ялангуяа эмэгтэй хүмүүс заавал унших хэрэгтэй шиг санагдсан. Хэрэв би их мөнгөтэй бол монголынхоо бүх эмэгтэйчүүдэд энэ номыг авч өгч уншуулах байлаа” гэж хэлж билээ. Энэ л үг нь одоо хүртэл миний сэтгэл зүрхэнд хадаатай байна.

Хэрэйдийн Ван хан Тоорилын төрсөн дүү Жаха Хамбугийн охид болох Ибага, Сорхугтани нар эцэг эх болон ах дүү нарынхаа амийг хэлтрүүлэхийн тулд Чингис хааны татвар эм болохоор их хааны орд өргөөг зорино. Тал нутгаар ухаан цэцэн цэлмэг, зүс царай сайт охидыг Эзэн хаан таалж эгчийг нь өөрийн татвар эм болгон авч харин дүү Сорхугтанийг өөрийн бага хүү Тулуйн эхнэр болгон өгнө. Энэ цагаас хойш Сорхугтани өөрийн эрдэм мэдлэг, холч ухаанаар шагшигдан эзэн хаанд үнэлэгдэнэ. Тэр ч бүү хэл түүнийг Сорхугтани бэхи хэмээн хүндлэн нэрийдэх болжээ.

Балчир насандаа анхлан зүүдэлж байсан дөрвөн алтан шумуул шунгиналдан нисэж хамар амаар нь орж тэсэхүйн аргагүй болгон сэрээдэг зүүдийг нь Өэлүн эх дөрвөн их хүүтэй болохын билэгдэл хэмээн тайлж өгч байжээ. Тэр ёсоор Мөнх, Хубилай, Аригбөх, Хүлэгү гэх дөрвөн хүүгээ өөрийн гараар өсгөн ухаан билиг, хүч чадлыг тэнцүүлэн хүмүүжүүлдэг. Тухайн цагт хааны их хатад хөхүүл ээжээр үр хүүхдээ өсгүүлдэг байсан бол харин Сорхугтани хатан өөрийн үрсээ халуун сүүгээрээ, хатан ухаанаараа амлуулан өсгөсөн нь үр хүүхдийнхээ төлөө гэх түүний холч ухаан, хожмын өдрийг бодсоны илрэл гэлтэй.

Их эзэн хааны дараа орыг залгасан Өгэдэй хааны бие чилээрхэх үед ахынхаа өмнөөс золио болон өөрийн амиа өргөсөн Тулуй ИМУ-ын төрт ёсны жинхэнэ хаан байжээ. Өнчин хоцорсон хүүхдүүдээ хүний дайтай хүн болгохын тулд, хаан эцэг нь байсан бол хэрхэн хөвгүүдээ өсгөх бол хэмээн сэтгэж Сорхугтани хатан дөрвөн хөвгүүдээ өсгөдөг. Тухайн үед алтан ургийн хан хөвгүүд эд мөнгөөр дутахгүй, торгонд хөлбөрч өссөн бол харин хатны хөвгүүд эхийгээ даган эрдэм мэдлэгт шамдан суралцаж, эгэл бор ардын амьдралаар амьдарч зөөлөн, хатууг мэдэрч өссөн нь хожмын өдөр амьдралын үнэн мөнийг танихад эерэг нөлөө үзүүлжээ.

Хаан ширээний төлөөх тэмцэл аль ч цаг үед байсааар иржээ. Сорхугтани хатны үед ч мөн адил өвөр зуураа тэмцэлдэх ийм үе байв. Харин тэр үеийг өөрийн холч ухаанаараа шууд болон шууд бусаар зөв чигт заан чиглүүлж, алтан ургийн удам тасалдуулаагүй хатны үүрэг нөлөө их байжээ. Хэдий төрт ёсны хэргийг хаан хүн эрхлэх боловч, хааны унтсаныг сэрээж, умартсаныг сануулах ажил бол хатдын үүрэг ажээ. Өнөө цаг үед ч гэсэн энэ ухаан бидэнд хэрэгтэй. Хэдий айл гэрийн ноён нурууг эр хүн авч явах боловч, түүнийг зөв тийш залж чиглүүлэхийг эхнэр хүн, айл гэрийн эзэгтэй хүлээх үүрэгтэй.

Сорхугтани хатан үгийн цаана үг дайж утга илэрхийлдэг энэ ухаан билгээрээ их хаан, ихэс дээдсийн шийдвэрт ч нөлөөлж чаддаг байжээ. Энэ романд өгүүлэх хатны эрдэм мэдлэг, ухааныг энд дурдаж барахгүй. Эртнээс зохион байгуулалттай байсан болов уу, гэлтэй дөрвөн хүүдээ зааж сургасан эрдэм мэдлэг хожим их монгол улсын дөрвөн зүгийг эзлэхдээ тэр л мэдлэгийнхээ дагуу захиран засах үүргийг хүлээнэ. Үүнээс харахад хатны холыг харах ухаан ямар уужуу байсан юм гэж бодоход хүргэнэ.

Сорхугтани бэхи хатныг дэлхий ертөнцийн эх гэж нэрлэж ч болохоор. Учир нь Колумб Америк тивийг нээгээгүй байхад энэ дэлхий бараг бүхэлдээ Сорхугтани болон түүний хөвгүүдийн мэдэлд очсон байв. Тухайн үед эрх мэдлийн төлөө бусад хатад өөрсдийн хөвгүүдээ зөвхөн эзэн хаан суулгахын төлөө байсан бол харин Сорхугтани хатан хөвгүүддээ хүн байхын тухай заан сургадаг байжээ. “Хаан гэдэг зөвхөн захиран заахын нэр биш. Хүч чадлаар хүнийсэтгэлийг нэг удаа тогтоон барьж болно. Эдийн чадлаар хоёр тогтоож болно. Харин ухааны чадлаар бүр мөсөн татаж чадна” хэмээгээд үр хүүхэддээ ухаан билигтэй байхыг чухалчлан заадаг байжээ.

Зохилч энэхүү бүтээлээ туурвихдаа түүхэн баримтыг гуйвуулалгүй үнэн мөнөөр нь уран сайхны хэллэгтэй хоршуулан бичсэн нь танин мэдэхүйн чухал ач холбогдолтой болжээ. Мөн эх түүхээрээ бахархах сэдлийг төрүүлж цаашид ч түүхэн зохиол унших хүслийг төрүүлж өглөө.

Бид уудам тал нутаг шигээ уудам сэтгэж чадна.

urlag.mn

Манай сайт таньд таалагдаж байвал мөн сайтад нийтлэгдсэн
мэдээ мэдээлэлийг түргэн шуурхай уншихыг хүсвэл "LIKE" дарнауу



Шинэ мэдээ
Тоглолтын мэдээ
  • Монгол, Америк хүүхдүүдийн хамтарсан үзэсгэлэн гарнаМонгол, Америк хүүхдүүдийн хамтарсан үзэсгэлэн гарнаКембрижийн хөтөлбөртэй "Монгол тэмүүлэл" ахлах сургуулийн 10-12-р ангийн Зураг урлалын хичээлийг олон улсын хөтөлбөрөөр судалдаг сурагчдын 2019 оны хаврын сессийн шалгалтад явуулсан бүтээл судалгааны материалууд, Америкийн уран зураг сонирхогч хүүхдүүдийн 170 гаруй бүтээлүүд багтсан "Монгол холбоос" сайн дурын байгууллага, "Go!" хүүхдийн бүтээлийг сурталчилах олон улсын нийгэмлэгтэй хамтран "Тэмүүлэл" үзэсгэлэнг арваннэгдүгээр сарын 15-20-ны өдрүүдэд нээн толилуулах гэж байна.
  • “Take off” хамтлаг “Хайрын нислэг” хийнэ“Take off” хамтлаг “Хайрын нислэг” хийнэ2002 оны намар хүсэл зорилго нэгдсэн үе тэнгийн 4 залуу нийлж "Аялгуу" нэртэй хамтлагийг анх үүсгэн байгуулж байжээ. Тэдний хамгийн анхны уран бүтээл нь Гавьяат жүжигчин, дуучин Т.Ариунаа болон Гурван охин хамтлагтай хамтран дуулсан "Оюутан нас Аялгуу" дуу билээ. Ийнхүү рок попын тогоонд эргэлт буцалтгүйгээр хөл тавьсан тус хамтлаг 2004 оны 3-р сарын 1-нд өдгөөгийн бидний мэддэг “Take off” нэрийг хамтлагтаа албан ёсоор өгч өдгөө 15-н жилийн ойгоо угтах гэж байна. Хамтлаг байгуулагдаад “Цасан дээр”, “Мартахгүй”, “Буцаад л хоёулаа” "Гүнж", "Урваагүй", "Чиний явсан зүгт", "Би буцахгүй" зэрэг дуунуудыг хийсэн ба гарсан даруйдаа хит болж байсан нь одоо ч сонсогчдын дуртай дуу хэвээр байгаа билээ.
  • The HU хамтлаг Их Британи, Ирландад ирэх хоёрдугаар сард тоглоноThe HU хамтлаг Их Британи, Ирландад ирэх хоёрдугаар сард тоглоноДэлхийн хөгжмийн урлагт нэгэн үзэгдэл болон гарч ирж буй “The HU” рок хамтлаг Их Британи, Ирланд улсад 2020 оны хоёрдугаар сард аялан тоглохоор болсноо албан ёсоор зарлалаа. Тус хамтлаг өнгөрсөн зун Их Британид болсон Download хөгжмийн наадмаар тоглоход 23 өдрийн өмнө бүх тасалбар нь зарагдаж дууссан юм. Их Британийн аялан тоглолтод Элтон Жоныг албан ёсоор урьсан тухай мэдээлж байсан билээ.
  • “ХОЁР АРД ТҮМЭН-НЭГ ЯЛАЛТ” гэрэл зургийн үзэсгэлэн нээлтээ хийлээ“ХОЁР АРД ТҮМЭН-НЭГ ЯЛАЛТ” гэрэл зургийн үзэсгэлэн нээлтээ хийлээХалх голын байлдааны ялалтын 80 жилийн ойн хүрээнд МОНЦАМЭ агентлаг, ОХУ-ын олон улсын мэдээллийн “Россия сегодня” агентлагийн “Спутник” радиотой хамтран нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газрын дэмжлэгтэйгээр Монголын уран зургийн галлерейд “ХОЁР АРД ТҮМЭН-НЭГ ЯЛАЛТ” гэрэл зургийн үзэсгэлэнг өнөөдөр олон нийтэд дэлгэж байна. Үзэсгэлэнгийн нээлтэд Гадаад харилцааны сайд Д.Цогтбаатар нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын захирагч С.Амарсайхан, МОНЦАМЭ агентлагийн дарга Б.Ганчимэг, үе үеийн гэрэл зурагчид болон албаны хүмүүс оролцов.
  • “Сонгодог аялгуу” симфони найрал хөгжмийн тоглолт хэрлэн хөвөөнд эгшиглэнэ“Сонгодог аялгуу” симфони найрал хөгжмийн тоглолт хэрлэн хөвөөнд эгшиглэнэДорнод аймаг 2019 оныг “Аялал жуулчлалыг дэмжих жил” болгон зарласан. Энэ хүрээнд Хэрлэн голын эрэгт "Найрамдал" цэцэрлэгт хүрээлэнд Хөгжимт драмын театрын уран бүтээлчдийн “Сонгодог аялгуу” симфони найрал хөгжмийн бие даасан тоглолтыг энэ жилээс эхлэн, жил бүрийн 08 дугаар сарын 04-ний энэ өдөр тогтмол зохион байгуулахаар болжээ.
 Сүүлд нэмэгдсэн дуу