2012-07-26 10:08

Алдарт Дууч, Хуурч Майдарын Дашринцэн

Алдарт Дууч, Хуурч Майдарын Дашринцэн

Майдарын Дашринцэн нь Хуучин Цэцэнхан аймгийн Сүжигт бэйсийн хошуу Одоогийн Хэнтий аймгийн Идэрмэг сумын нутаг Хүрээгийн уулын өвөрт 1880 он Цагаан луу жил ядуу ард Майдарын ууган хүү болон төржээ. Дашринцэн дуучийн тухай түүний төрсөн дүү Майдарын Жунай 1968 оны намар хуучлахдаа ах бид 2 Хүрээгийн уулын өвөр төрсөн гэнэлээ. Би бага зэрэг дуулж нэлээд барилддаг байлаа. 26 настайдаа ахтайгаа хамт сүүлийн даншигт очиж ах маань түрүүлж байсан. Манай ах гойд сайхан эр байсан.

Дуулах, хөгжимдөх сур, шагай харвах үг цэгцлэх, үйл мэтгэх зэрэг бүх юмыг чаддаг хурц ойтой хүн байсан. Миний ахын үеийн дуучин Лувсангомпил байгаа юм. Энэ 2 хамтдаа Шүхэрт засгын Хазгар Амбаа гэгч дуучнаар маш олон дуу заалгасан гэж ярьж байсан. Дашринцэн үнэхээр сайн дууч, хуурч хуучин цагийн аварга цолтой бөх эрхий мэргэн харваач хүн байжээ.

Дашринцэн 7 наснаасаа эхлэн сур шагайн уухай хийж, хурдан морины гийнгоо аялж цээл сайхан хоолойгоороо тодорч байжээ. Ер нь энэ нутагт дууч хуурч олонтой тул эвтэйхэн хоолойтой хүн бүрийг дуунд сургах чармайлт тавьдаг байжээ. Мөрринцэн буюу Дашринцэн гэгч хүн бол Халх даяар алдартай уртын дууч төдийгүй алдартай аварга мөн бөгөөд түүний алдраа мандуулсан он нь 1904 оноос 1919 он юм. Тэрээр 1908,1912,1914 онуудад даншигт 3 удаа түрүүлжээ. Дашринцэн зөвхөн тэнхээлэг хоолойтой дуучин байгаагүй чухамдаа уртын дууны онцлог, дууны утга, дуу бүрийн өвөрмөц ялгааг сайн мэдэж дуулах арга техникийг дуучны хоолой намбад яаж зохицуулах талаар сайн мэддэг байжээ.

Дашринцэн хувьсгал мандах үеэр хүрээнд суурьшин сүүлдээ гол төлөв дуу хуураар мэрэгшиж байлаа. Манай шинэ урлагийг үндэслэгчийн нэг Магсар Хурцын Дугаржав нь энэ хүний шавь юм. Дугаржав нь бага наснаасаа Дашринцэнгээр дуу заалган бас хуур дээр багшлуулж байжээ. Дугаржав нь дотны шавь Дорждагвад багшийнхаа тухай ярихдаа: Би Дашринцэн багш Лувсангомпил нарын хүчээр өөрт буй жаахан авъяасаа өөд татаж яваа юм. Дашринцэн багш бол эр хүний 9 эрдэм төгс хүн гэж ярьдаг байжээ. Дууч, хуурч Дашринцэн намуу тайван хоолойтой хэр нь их хүчлэг холын дуутай дээд доод аль ч өнгөндөө цэвэр хэдий намуун дуулж байлаа ч холд тод дуулддаг онцлогтой. Эхлээд дуулж буй цараа нь дороос зөөлөн аядуу гарч төгсөхдөө тэр хэвэндээ ирж доошлон бууж зогсдог, нугалаа шуранхай сайхантай, санаанд шингэцтэй, үгий нь хэлэлгүй аяллаа гэхэд яасан сайхан дуу вэ гэж хэн бүхний сэтгэлийг догдлуулам дуулдаг хүн байжээ.

Дашринцэн дуучийг хүрээнийхэн хаана л том найр наадам хурим байна тэнд урин дуулуулж хуурдуулдаг байлаа. Тийм ч учраас Дашринцэн аваргыг өөд болоход халхын сайхан эрийн нэг өнгөрлөө гэж хүрээ даяар уй гашуу болж байсан
гэж Хэнтий аймгийн Жаргалтхаан сумын ард 77 настай өвгөн Жаал хэмээгч Намсрай алдарт дууч Гончиг нар дурсан ярьж байжээ.

Дашринцэн том хэмжээний морин хуур барьдаг байсан ба урьдчилан дасгал хийлгүйгээр ямар ч дуучнийг дагаж хуурдаж чаддаг байсан. Аваргын хуур өөрөө дуугардаг гэж ардууд хошигнодог байжээ. Үнэхээр тийм гойд авъяастай тул "Тархиндаа ухаантай, цээжиндээ чадалтай, хуруундаа хувилгаантай, эрхийдээ эрчтэй" хүн гэвэл Мөррэнцэн л орно доо гэж ярилцдаг байжээ.

Дашринцэнгийн "Даш" гэдэг нэрийг тэр үеийн хүрээнийхэн хэлэхээс цээрлэж Мөрринцэн гэж дуудаг байжээ. Дашринцэн нэг удаа даншигт барилдан түрүүлэхэд Хошууны ноён ихэд таашааж сайн бөх гэдгийг чинь харлаа одоо сайн дуучийг чинь үзье гэхэд тэр найранд нэлээд айзам дуу дуулан нарийн шуранхай хийхэд тэнд байсан эмэгтэй дуучдийн хоолой нарийн аянд нь хүрэхгүй байсан ба харин бүдүүн өнгөнд нь дагах хэн ч байгаагүй гэлцдэг. "Түмний эх", "Уяхан замба тивийн наран", "Хуурын магнай", "Дөмөн" зэрэг дууг тэр үеийн зүүн аймгийн аялгуу зүүн аймаг дотроо ихээхэн онцлогтой гоёмсог цэвэр хийцтэй Хардал аялгуугаар гайхалтай дуулдаг байжээ.

 

Манай сайт таньд таалагдаж байвал мөн сайтад нийтлэгдсэн
мэдээ мэдээлэлийг түргэн шуурхай уншихыг хүсвэл "LIKE" дарнауу



Шинэ мэдээ
Тоглолтын мэдээ
  • “Сонгодог аялгуу” симфони найрал хөгжмийн тоглолт хэрлэн хөвөөнд эгшиглэнэ“Сонгодог аялгуу” симфони найрал хөгжмийн тоглолт хэрлэн хөвөөнд эгшиглэнэДорнод аймаг 2019 оныг “Аялал жуулчлалыг дэмжих жил” болгон зарласан. Энэ хүрээнд Хэрлэн голын эрэгт "Найрамдал" цэцэрлэгт хүрээлэнд Хөгжимт драмын театрын уран бүтээлчдийн “Сонгодог аялгуу” симфони найрал хөгжмийн бие даасан тоглолтыг энэ жилээс эхлэн, жил бүрийн 08 дугаар сарын 04-ний энэ өдөр тогтмол зохион байгуулахаар болжээ.
  • Наймдугаар сард ямар эвент, шоу болох вэ?Наймдугаар сард ямар эвент, шоу болох вэ?Урин цаг цаашилж, хичээл, сургууль гээд их ажлын цаг дөхөж байна. Зун цагт хүүхэд, залуучуудын чөлөөт цагаа өнгөрөөх сонирхолтой арга хэмжээ, эвентүүд үргэлжилсээр. Бид энэ удаад наймдугаар сард нийслэлд зохион байгуулагдах сонирхолтой эвент, арга хэмжээний талаар мэдээллийг хүргэж байна.
  • “Үдшийн музей” жазз хөгжмөөр “амьсгалав”“Үдшийн музей” жазз хөгжмөөр “амьсгалав”“Үдшийн музейд” 2015 онд “Хөсөгтөн” хамтлаг, 2016 онд Морин хуурын чуулга, 2017 онд “Улаанбаатар” чуулгын уран бүтээлчид зочилж байсан бол энэ жил Монгол Улсын Филармонийн “Баянмонгол” чуулга жазз тоглолтоороо үзэгчдэд бэлэг барилаа. Мөн Чойжин ламын сүм музейн арвин баялаг сан хөмрөг, хосгүй үнэт бүтээлүүдээс цугласан олонд тусгайлан зориулж, музейн “Цам” үзэсгэлэнг сонирхуулсан бол “Монгол төрийн сахиусны өргөө” түүхэн гэрэл зургийн үзэсгэлэнг үзэж мэлмий баясгахын зэрэгцээ музейн өвөрмөц тансаг орчинд тухлан жазз хөгжмийн гайхамшигт тоглолтыг тогложээ.
  • “Naadam night” шоу зохион байгуулна“Naadam night” шоу зохион байгуулнаБаяр наадмын үеэр жуулчдад зориулан зохион байгуулж буй “Naadam night” шоу долоодугаар сарын 11-ний орой 21:00 цагт Үндэсний соёл амралтын хүрээлэнд болно. Наадмын нээлтийн соёл урлагийн хөтөлбөрийг орой нь жуулчдад зориулан орчуулгатай хүргэх “Naadam night” шоу арга хэмжээг зохион байгуулах бэлтгэл ажил хангагдаж хөтөлбөр бэлэн болсон байна гэж
  • Хятан-Их Ляо улсын үеийн шилдэг үзмэрийн үзэсгэлэн нээгдлээХятан-Их Ляо улсын үеийн шилдэг үзмэрийн үзэсгэлэн нээгдлээМонгол Улс, БНХАУ-ын хооронд дипломат харилцаа тогтоосны 70 жилийн ойг хоёр улс 2019 онд ёслол төгөлдөр тэмдэглэж байна. Ойн хүрээнд хоёр улсын соёлын солилцоог хөгжүүлэх зорилгоор зохион байгуулж буй нэгэн томоохон ажил нь БНХАУ-ын Өвөр Монголын музей, Монголын Үндэсний музейтэй хамтран "Хятан-Их Ляо улс: БНХАУ-ын ӨВӨР МОНГОЛЫН ХЯТАНЫ ШИЛДЭГ ҮЗМЭР" үзэсгэлэн юм.