2013-06-18 02:59

Монгол Улсын Ардын жүжигчин Ц.Сэвжидийн намтар уран бүтээл

СЭВЖИД Цэрэндуламын

1916-1984

Бүжигчин, Бүжиг дэглээч, Монгол Улсын Ардын жүжигчин (1980).

Ц.Сэвжидийн урлагийн од болон гялалзах тавилан нь урлагийн бага ордон болох клубын бэлэг дэмбэрэлтэй ажил хэмээх галчаас эхлэлтэй гэдэг. Цаашид  урлагийн их ордон театр, чуулгаар дамжин ажил үйлс нь түүнийг Монгол Улсын Төрийн шагналт, Ардын жүжигчин, бүжиг дэглээч болох амьдарлынх нь ариун замд хөтөлжээ. Ажил хүнийг голно уу гэхээс, хүн ямар ч ажлыг голохгүй байх ёсон буй хэмээн ярьж сургадаг. Ц.Сэвжид багш маань өөрийнхөө бодол сэтгэлээр өөрийгөө удирдаж явдаг, уужуу тайван зан төрхтэй, ихийг бүтээх авъяас билэгтэй уран бүтээлч байв. Сэвжид багшийн юмыг нухацтай бодож, өөртөө ярьж, өөрөөсөө асууж явдаг тэр араншин нь багаасаа  хатуужсан,хэрсүү зан төлөвийн ул мөр гэлтэй. Тэр ч чанараараа түүний дэглэх бүжгийн сэдэв нь сэтгэл ухааны нь дотоодод боловсорч байдаг байсан бололтой. Багш дандаа биш ч ихэнхдээ газар харж, аажуу тайвуу бодлогоширон алхаж явдаг, нэг л зүйлииг газар дэлхий ээжтэй ярьж, түүнээс ямар нэг гайхамшгийг сонсож явдаг байсан гэмээр дурсамжийг сэтгэлд үлдээжээ. Энэ чанар нь түүний олон бүжигт туссан байдаг бөгөөд тухайлбал "Халх Монгол" бүжгийн дэг зохиомж эртний Хүннүчүүдийн түүхээс сэдэвлэн орчин үеийн Монгол бүжгийн хэв шинжийг олж бүтээсэн гайхамшигт сайхан бүтээл билээ. Ц.Сэвжидийн дэг зохиомжийн арга нь нэг сэдвийг олон талаас нь хувиргаж боддог, тэр бүгдийн дундаас нэгийг нь юмуу, нийлүүлж эвлэрч болохуйц хэсгүүдийг түүж, түүсэн хэсгээ дахин тунгаадаг аж. Сэтгэлдээ ургаж ирсэн үйл явдал, хөдөлгөөнүүдээр боловсруулж байж сая нэг сайн бүжиг босгодог, боловсруулалтын онцгой аргатай байсан бөгөөд 1940-д оноос эхлэн дэглэж эхэлжээ. Тухайлбал: "Адуучин бүжиг" олон олон хувилбараар дэглэгдэж дахин, дахин хувирсаар 1980-д онд Ардын дуу бүжгийн чуулгад бүтээсэн олон хүний сүрлэг адуучин бүжиг сая л санаанд нь хүрсэн бололтой дахин хувираагүй одоо хүртэл тоглогдсоор байгаа билээ. "Ээрүүлт" бүжгээ 1960-д оноос л бодож эхэлсэн. Анх бодохдоо ээрүүлийн хурц үзүүрээр чөтгөрийг хатгаж хөөдөг гэсэн ардын домгоос сэдэвлэж 1985 онд өөр санаа сэтгэлд нь бууж, Монгол эмэгтэйн цаг үргэлж хөвөрч байдаг ажил хөдөлмөрийн ундрага, ээрүүл эргэж, утас эрчлэн хөвөрч байгаагаар ажилч Монгол бүсгүйн уужим сайхан сэтгэлийн уянгыг ээрүүлт бүжгээр төлөөлөн, уран сэтгэмжийн тансаг бүжиг болгож дэглэсэн юм. Сэвжидийн уран бүтээлийн бас нэг гайхамшиг бол дуут бүжгээр дэглэлтээ зонхилж бүтээдэг онцлогтой. Халх Монголын эртний уламжлалт хэв шинжээс үүдэн гарсан ардын аман аялгуут бүжгийг сэргээн шинжин жишиж өөрийн уран бүтээлдээ шинэлэг дэг зохиомжоор урлан дэглэдэг ухааныг нь гайхмаар. Түүний бүжгийн сэдэв бүр нь ямар нэг ул үндэстэй, баримтлах язгуур суурьтай, түүхэн улбаа, амьдралын амьд дүр бүхэн шингэсэн байдаг. Энд олон сайхан дуулалт бүжиг нь ард түмний хэзээний танил болж, сэтгэлийн таашаалд хоногшин нийцсэн болохоор би энд эс дурьдан өөр нэгэн уран бүтээлийг нь чухал санагалзуулахад:

Зүүн урдаас өнгийн солонго татаадбайна аа хө.

Зүс бороо арилсаны тэмдэг биз ээ хө"

гэж дуулаад олон дэрсхэн охид шинэ үеийн хийц загвараар урласан богино дан дээл өмсөөд, улаан, цагаан алчуур гартаа барьж, уянгалаг зөөлөн уран хөдөлгөөний жигдрэлтээр дуулж бүжиглэх нь шинэ цаг үеийн дэг зохиомж буй болгосон байдлыг одоо бодож үзэхэд эртний түүхэнд тэмдэглэгдсэн дуут бүжиг "Цагаан пансан алчуур" гэдэг бүжгийн ишлэл гэмээр сэтгэгдэл төрүүлдэг.

Үргэлжлэлийг энд дарж үзнэ үү

www.URLAG.mn

Манай сайт таньд таалагдаж байвал мөн сайтад нийтлэгдсэн
мэдээ мэдээлэлийг түргэн шуурхай уншихыг хүсвэл "LIKE" дарнауу



Шинэ мэдээ
Тоглолтын мэдээ
  • “Сонгодог аялгуу” симфони найрал хөгжмийн тоглолт хэрлэн хөвөөнд эгшиглэнэ“Сонгодог аялгуу” симфони найрал хөгжмийн тоглолт хэрлэн хөвөөнд эгшиглэнэДорнод аймаг 2019 оныг “Аялал жуулчлалыг дэмжих жил” болгон зарласан. Энэ хүрээнд Хэрлэн голын эрэгт "Найрамдал" цэцэрлэгт хүрээлэнд Хөгжимт драмын театрын уран бүтээлчдийн “Сонгодог аялгуу” симфони найрал хөгжмийн бие даасан тоглолтыг энэ жилээс эхлэн, жил бүрийн 08 дугаар сарын 04-ний энэ өдөр тогтмол зохион байгуулахаар болжээ.
  • Наймдугаар сард ямар эвент, шоу болох вэ?Наймдугаар сард ямар эвент, шоу болох вэ?Урин цаг цаашилж, хичээл, сургууль гээд их ажлын цаг дөхөж байна. Зун цагт хүүхэд, залуучуудын чөлөөт цагаа өнгөрөөх сонирхолтой арга хэмжээ, эвентүүд үргэлжилсээр. Бид энэ удаад наймдугаар сард нийслэлд зохион байгуулагдах сонирхолтой эвент, арга хэмжээний талаар мэдээллийг хүргэж байна.
  • “Үдшийн музей” жазз хөгжмөөр “амьсгалав”“Үдшийн музей” жазз хөгжмөөр “амьсгалав”“Үдшийн музейд” 2015 онд “Хөсөгтөн” хамтлаг, 2016 онд Морин хуурын чуулга, 2017 онд “Улаанбаатар” чуулгын уран бүтээлчид зочилж байсан бол энэ жил Монгол Улсын Филармонийн “Баянмонгол” чуулга жазз тоглолтоороо үзэгчдэд бэлэг барилаа. Мөн Чойжин ламын сүм музейн арвин баялаг сан хөмрөг, хосгүй үнэт бүтээлүүдээс цугласан олонд тусгайлан зориулж, музейн “Цам” үзэсгэлэнг сонирхуулсан бол “Монгол төрийн сахиусны өргөө” түүхэн гэрэл зургийн үзэсгэлэнг үзэж мэлмий баясгахын зэрэгцээ музейн өвөрмөц тансаг орчинд тухлан жазз хөгжмийн гайхамшигт тоглолтыг тогложээ.
  • “Naadam night” шоу зохион байгуулна“Naadam night” шоу зохион байгуулнаБаяр наадмын үеэр жуулчдад зориулан зохион байгуулж буй “Naadam night” шоу долоодугаар сарын 11-ний орой 21:00 цагт Үндэсний соёл амралтын хүрээлэнд болно. Наадмын нээлтийн соёл урлагийн хөтөлбөрийг орой нь жуулчдад зориулан орчуулгатай хүргэх “Naadam night” шоу арга хэмжээг зохион байгуулах бэлтгэл ажил хангагдаж хөтөлбөр бэлэн болсон байна гэж
  • Хятан-Их Ляо улсын үеийн шилдэг үзмэрийн үзэсгэлэн нээгдлээХятан-Их Ляо улсын үеийн шилдэг үзмэрийн үзэсгэлэн нээгдлээМонгол Улс, БНХАУ-ын хооронд дипломат харилцаа тогтоосны 70 жилийн ойг хоёр улс 2019 онд ёслол төгөлдөр тэмдэглэж байна. Ойн хүрээнд хоёр улсын соёлын солилцоог хөгжүүлэх зорилгоор зохион байгуулж буй нэгэн томоохон ажил нь БНХАУ-ын Өвөр Монголын музей, Монголын Үндэсний музейтэй хамтран "Хятан-Их Ляо улс: БНХАУ-ын ӨВӨР МОНГОЛЫН ХЯТАНЫ ШИЛДЭГ ҮЗМЭР" үзэсгэлэн юм.